فرط طغيان او است و يا به جهت تشبيه او بشيطان در فرط طغيان و يا بسبب آنكه تحاكم او تحاكم است بشيطان از جهت آنكه شيطان حامل او است كما قال * ( وَقَدْ أُمِرُوا ) * حالست از ضمير يريدون يعنى اراده مىنمايند كه تحاكم نمايند بطاغوت و حال آنكه مامور بودند مدعيان ايمان و همه مكلفان نيز مامور بودند * ( أَنْ يَكْفُرُوا ) * به آنكه نگروند به حكم طاغوت كما قال فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّه فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لَا انْفِصامَ لَها * ( وَيُرِيدُ الشَّيْطانُ ) * و ميخواهد ديو دور شده از رحمت يا سر كشيده از خدمت يعنى ابليس * ( أَنْ يُضِلَّهُمْ ) * آنكه گمراه گرداند ايشان را كه مايل طاغوتند * ( ضَلالًا بَعِيداً ) * گمراهى دور كه هرگز از آن با راه راست نيايند و رجوع نتوانند كرد و از حسن بصرى نقل است كه مراد از آيه منافقانند كه بحكومت نزد بتان مىرفتند و طاغوت بت است و سدى گفته كه طاغوت ابو بردهء كاهن است كه منافقى را با جهودى حكومت افتاد جهود گفت بنزديك محمد ( ص ) ميرويم منافق گفت بنزديك ابو برده رويم امير المؤمنين عليه السّلام فرموده كه كل حاكم به غير قولنا اهل البيت فهو طاغوت هر حاكم كه نه بر گفتار ما كه اهل البيتيم حكم كند او طاغوتست پس اين آيه تلاوت فرمود كه * ( يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ ) * تا آخر و بعد از آن گفت به خدا سوگند كه امت بحكومت نزد طاغوت شدند و گمراه گردانيد ايشان را شيطان به جهت آن و از اين امت نجات نيافتند الا ما و شيعهء ما و غير ايشان هلاك شدند و در حديث مثل اهل بيتى كمثل سفينة نوح من ركب فيها نجى و من تخلف عنها غرق تصريح است به اين و در مجمع از باقر و صادق عليهما السلام روايت كرده كه ان المعنى به كل من يتحاكم اليه ممن يحكم به غير الحق يعنى مراد بطاغوت هر كسى است كه محكمه به او كنند و او به غير حق حكم كند و بخلاف حق حكم نمايد و آيه دليلست بر بطلان قول مجيره چه نسبت اضلال بشيطان داده پس اگر ضلالت ايشان از خدا ميبود مستند بشيطان نمىشد * ( وَإِذا قِيلَ لَهُمْ ) * و چون گويند منافقان را در وقت تحاكم * ( تَعالَوْا ) * بيائيد * ( إِلى ما أَنْزَلَ اللَّه ) * بحكمى كه خدا فرستاده است در كتاب خود * ( وَإِلَى الرَّسُولِ ) * و بحكمى كه پيغمبر او مىكند * ( رَأَيْتَ الْمُنافِقِينَ ) * مىبينى منافقان را * ( يَصُدُّونَ عَنْكَ ) * در حالتى كه از روى عناد اعراض ميكنند از تو * ( صُدُوداً ) * اعراض كردنى از روى فرط عداوت صدود مصدر است يا اسم مصدرى كه صد است و فرق ميان صدود و صد آنست كه صدود غير محسوس است و صد محسوس و يصدون در موضع حالست * ( فَكَيْفَ ) *